รู้จักกับการออกแบบสวนญี่ปุ่น 5 ชนิด [ตอนที่1/2]

© Anika Ogusu, Real Japanese Gardens, Karesansui Dry Landscape Garden

    สวนญี่ปุ่นนั้นขึ้นชื่อเรื่องความงามอย่างเป็นธรรมชาติ สวนเซนดั้งเดิมเน้นเรื่องความบริสุทธิ์ ทำให้เกิดสมาธิ และส่งเสริมจิตวิญญาน ซึ่งคุณค่าเหล่านี้ไม่ได้เกิดจากความบังเอิญ สวนญี่ปุ่นนั้นได้ถูกออกแบบอย่างละเอียดถี่ถ้วน ลงในทุกๆองค์ประกอบ การออกแบบที่ไม่เหมือนใครนี้สอดคล้องไปกับ พิธีกรรม ความเชื่อ วัฒนธรรม และประวัติศาสตร์อันยาวนานของประเทศญี่ปุ่น

    ในบทความนี้จะเราจะพาคุณไปพบกับสวนทั้ง 5 แบบที่สำคัญในการออกแบบสวนแบบดั้งเดิมของญี่ปุ่น องค์ประกอบที่คุณจะพบในสวนแต่ละชนิด ปูมหลังของแต่ละรูปแบบ เพื่อให้คุณได้เข้าใจและดื่มด่ำไปกับการชมสวนญี่ปุ่นได้มากขึ้นในอนาคต

1.Dry Landscape Garden (สวนแบบแห้ง)

© Anika Ogusu, Real Japanese Gardens, Ryoanji

    สวนแบบชนิดพื้นที่แห้งนั้น (Dry Landscape Garden (枯山水 Karesansui)) เป็นสวนในรูปแบบที่มีคนรู้จักมากที่สุดแบบหนึ่ง และมักถูกเรียกว่า สวนเซน (Zen Garden) ซึ่งนักบวชมักจะใช้สวนเหล่านี้ในการฝึกเซน ในขณะที่การฝึกสมาธิมักจะทำกันเป็นกลุ่มใหญ่ในห้องปิดแทน

    สวนแบบ Dry Landscape มักจะไม่ค่อยมีองค์ประกอบหลักที่สวนญี่ปุ่นแบบอื่นใช้กันซึ่งก็คือน้ำ สำหรับสวนชนิดนี้ น้ำได้ถูกแทนที่ด้วยกรวดหิน จึงดูเหมือนเป็นทะเลหรือลำธารที่เหือดแห้ง คนส่วนใหญ่มักจะโฟกัสไปที่ยวการวางรูปแบบของก้อนหิน นักจัดสวนที่มีประสบการณ์จะสามารถสร้างสรรค์สวนที่สะท้อนถึงความว่างของพื้นที่ระหว่างกลุ่มก้อนหินได้อย่างสวยงาม ซึ่งเรียกว่า yohaku no bo - ความงามของพื้นที่ว่างเปล่า

    สวนแบบ Dry Landscape เป็นที่ขึ้นชื่อในเรื่องการใช้เพียง กรวดและก้อนหิน ในขณะที่จริงๆแล้ว สวนแบบพื้นที่แห้งในหลายๆที่ต้นไม้เองก็มีความสำคัญเช่นกัน

    สวนแบบ Dry Landscape จริงๆได้ถูกสร้างขึ้นในช่วงที่มีความผันผวนด้านการเมืองมากคือยุ Muromachi (1336 - 1573) หลังจากนั้น สวนแบบนี้ก็ได้รับความนิยม และรูปแบบนี้ก็ได้ถูกพัฒนาการวางของรูปแบบหินเรื่อยมา เรียกว่า Ishigumi (石組み).

© Anika Ogusu, Real Japanese Gardens, Stone Triad

    Sanzon-Ishigumi อาจเป็นรูปแบบการวางที่ได้รับความนิยมมากที่สุดในการจัดสวนญี่ปุ่น มีหินก้อนใหญ่ตระหง่านอยู่ตรงกลางโดยมีหินอีกสองก้อนช่วยประคองอยู่สองข้าง ซึ่งการวางแบบนี้ยังปรากฎในบริบทของศาสนา

© Anika Ogusu, Real Japanese Gardens, Shichigosan

    การวางแบบ Shichi-Go-San (7-5-3) ก็เป็นการวางที่ได้รับความนิยมอีกรูปแบบหนึ่ง เช่นตัวอย่างในสวนแบบแห้งในวัด เรียวอันจิ(Ryoan-Ji)ในเมืองเกียวโต

© Anika Ogusu, Real Japanese Gardens, Yodomari

    การวางแบบ Yodomari สร้างโดยการวางหินเป็นแนวเดียวกันในบ่อน้ำ ตรงด้านหน้าของเกาะ ซึ่งก้อนหินนั้นเป็นตัวแทนของเรือที่ทอดสมอรอเพื่อรอสมบัติซึ่งจะพบอยู่บนเกาะแห่งนั้น

2.สวนเพื่อการเรียนรู้ (Study Garden)

© Anika Ogusu, Real Japanese Gardens, Shoinzukuri Teien Study Garden

    สวนในรูปแบบนี้เป็นหนึ่งในรูปแบบที่มีอายุเก่าแก่มากที่สุดแบบหนึ่งในญี่ปุ่น และยังคงมีใช้มาจนทุกวันนี้ โดยสวนแบบ Study Garden (書院造庭園Shoinzukuri Teien) นี้จะต่างกับสวนแบบอื่นคือ มันไม่ได้ถูกออกแบบมาให้ผู้มาเยี่ยมชม เดินชมไปรอบๆ แต่ให้ผู้ชมได้ชื่นชมจากในส่วนของการเรียนรู้เหมือนการนั่งมองภาพเขียนศิลป รูปแบบการวางของสวนนี้ที่เหมือนกันเป็นส่วนใหญ่คือการวางบ่อน้ำไว้ใกล้ผู้ตัวผู้เยี่ยมชม และสวนของสวนจะนำพาสายตาไกลและสูงขึ้นไป สะพานมักจะถูกวางไว้ที่ด้านหนึ่งของบ่น้ำ โดยการวางก้อนหินจะกระจายอยู่ทั่วไปบนเนิน ในส่วนของงานหิน เราอาจจะพบตะเกียง เจดีย์ และรูปปั้น

© Anika Ogusu, Real Japanese Gardens, Stone Lantern

    ตะเกียงหิน Kasuga (灯籠 Toro) มักจะพบได้ทั่วไปเกือบทุกที่ในสวนแบบญี่ปุ่น ช่องแสงตะเกียงจะเป็นรูป 6 เหลี่ยม และตั้งอยู่บนเสาเพียงต้นเดียว

    ตะเกียงสำหรับช่วงหิมะมักจะตั้งอยุ่บนขา 3 ถึง 4 ขาข้างๆบ่อน้ำ หลังคาลักษณะเหมือนร่มกว้างด้านบนจะช่วยรับหิมะที่โปรยปราย และดูสวยงามเป็นรูปแบบเหมือนหมวกอันขาวและนุ่มนวลแก่ผู้พบเห็น

© Anika Ogusu, Real Japanese Gardens, Pagoda

    เจดีย์ (Pagoda 石塔 Sekito)เป็นที่นิยมมากขึ้นในช่วงยุค เอโดะ (Edo) มักจะถูกวางไว้บนเนิน ในกลุ่มพุ่มไม้หรือใต้ร่มไม้ เพื่อสร้างความรู้สึกของเจดีย์ ที่ถูกสร้างในเทือกเขาในเมืองเกียวโต

© Anika Ogusu, Real Japanese Gardens, Buddha Statue

    ในประเทศตะวันตก บางครั้งพระพุทธรูปมักถูกนำไปเป็นเครื่องประดับในสวน อย่างไรก็ตามในญี่ปุ่น พระพุทธรูปหินสลัก (石仏 Sekibutsu) จะถูกนำไปประดับในสวนที่มีความเกี่ยวข้องกับ พิพิธภัณฑ์ หรือวัด บางครั้งพระพุทธรูปจะถูกตั้งไว้บนฐานหิน ซ่อนเร้นอยู่ในมุมของสวนญี่ปุ่น

Credit บทความ Anita Ogusu 

Credit ภาพประกอบ ตามที่ระบุไว้ใต้ภาพนั้นๆ

2020 www.wabisabi-spirit.com